De Noodzaak
Een kunstproject over crisis, collectieve veerkracht, en de vraag wat we écht nodig hebben als het misgaat.
Een prep store waar je niks voor jezelf kan kopen.
Hoe bereid je je het beste voor op een ramp? Met een voorraad in je kast… of door elkaar ruim vóór een ramp al beter te leren kennen?
Je hebt waarschijnlijk gehoord van het noodpakket: een door de overheid aanbevolen voorraad voor jezelf. Water, kaarsen, blikvoer, een radio… Ongetwijfeld nuttig. Maar wie kan nou echt zichzelf in z’n eentje redden?
Onderzoek laat zien dat mensen in crisistijd juist éxtra goed met anderen samenwerken. Dat lukt alleen als we de ander nu al leren kennen.
Daarom De Noodzaak: prep store (noodvoorbereidingswinkel) voor collectieve veerkracht. Een kunstinstallatie die door Nederland reist om burgers en beleidsmakers te inspireren.
De producten in de schappen van De Noodzaak zijn ontworpen samen met burgerinitiatieven die iedere dag bijdragen aan de samenleving: via ontmoeting, vertrouwen, zorg en plezier. De collectie is gemaakt van materialen uit het noodpakket, maar dan getransformeerd. In plaats van overleven symboliseren ze wat wij vandáág al kunnen doen: samenleven.
De producten kan je niet kopen, want ze zijn al van iedereen. Ze laten zien wat we als samenleving al in huis hebben. Of nog niet.
Bezoek de expo. Laat je inspireren. Misschien vul jij onze collectieve voorraad wel aan?
Het kunstproject wordt gemaakt door kunstenaar Maartje de Goede, in opdracht van en geïnspireerd door onderzoeksconsortium SCOOP. Vanaf augustus 2026 tourt het door heel Nederland.
Gemaakt met de mensen die het al dóén
De producten in de schappen van De Noodzaak zijn bedacht met verbindende burgerinitiatieven uit het hele land: van taalcafés en kleine queer communities in dorpen, tot weggeefwinkels en opvangplekken.
In co-creatiesessies vertaalden we samen hun waarde voor de samenleving naar fantasievolle objecten van noodpakket-materialen.
Zo bedachten we met Kerkasiel Kampen, een bijzondere opvangplek voor een uitgezet gezin, het Lopend Vuurtje: een kaars die altijd blijft branden zolang mensen er energie in willen stoppen. Bekijk in de video hieronder hoe we daarmee zijn gekomen.
Ook werden nooddekens een luchtballon, paspoorten papiermaché, en waterflessen een muziekinstrument…
De sessies waren minstens zo waardevol als de objecten zelf. Initiatieven raakten geïnspireerd door elkaars verhalen en zochten samen een verbeelding voor iets wat ze meestal gewoon dóén: elkaar helpen, eten delen, of een veilige plek maken in een wereld die dat lang niet altijd is. Vaak met veel vrijwilligers en ontzettend veel inventiviteit.
De Noodzaak wil zichtbaar maken hoeveel samenleving er al gebouwd wordt, van onderop. Of het nou crisis is of niet.
Benieuwd naar de
producten? Bezoek dan
De Noodzaak!
Deze burgerinitiatieven deden al mee: Barbaratuin, Buitenplaats Brienenoord / FiberSpace, Buurtcentra Gouda, Buurtmaaltijden Overvecht, Burennetwerk Amsterdam, CreEet, De Collectieve Beweging – Werkgroep Educatie, Dina Lees Voor – Ramadanverhalen, DOEN Eindhoven, Dokhuisdialoog: Human Rights, Eetbare Woonwijk Rijnvliet, Eindhoven Toegankelijk!, Gouda Bruist, Handwerkmiepen, Herenboeren Willemshoeve, Jonge Klimaatactivisten, K!AN, Kampvuurzingen, Kerkasiel Kampen, Kerngroep Ring Utrecht, Kledingbank Teylingen, Krachtcirkel Lumen Holland Rijnland, Mannen met Pannen, Musicaz, Ontmoetingswerkplaats de JoJo, Queer Wijchen, Rembrandtplein Schoon, Samen naar de Kliniek, SCOOP Groningen, Stadsakker, Taalcafé, Theatergroep de Hangouderen, Villa Vrede, Voedselbos Goudse Hout, Vrouwen en Veiligheid in Rotterdam, Weggeefwinkel Sassenheim, Werkgroep NAH Wijchen
Van onderzoek
naar verbeelding
De Noodzaak is geïnspireerd door SCOOP, een onderzoeksconsortium van vijf Nederlandse universiteiten dat onderzoekt hoe samenlevingen veerkrachtig blijven door duurzame samenwerking. Binnen SCOOP werken sociologen, psychologen, historici, filosofen, bestuurskundigen en methodologen samen. Die vakgebiedoverstijgende aanpak maakt SCOOP uitzonderlijk in de wetenschappelijke wereld.
SCOOP selecteerde kunstenaars Maartje de Goede en Quita Felix om hun onderzoeksinzichten vrij te vertalen naar twee kunstinstallaties. Maartje raakte geïnspireerd door het onderzoek van Lisa Willemsen naar contagious cooperation: de manier waarop samenwerking in crisissituaties razendsnel van mens tot mens kan overslaan. Dat onderzoek schuurt stevig tegen het dominante prepverhaal aan, waarin burgers vooral als individuele, zelfredzame consumenten worden aangesproken: zorg dat jij je noodpakket op orde hebt, dan red jij het wel. Willemsens onderzoek, en de vele bronnen waarop het voortbouwt, laten juist zien dat mensen in acute nood vaak helemaal niet in paniek zichzelf proberen te redden, maar spontaan voor elkaar gaan zorgen, zich van onderop organiseren en samen improviseren.
De Noodzaak vertrekt vanuit dat spanningsveld: van zelfredzaamheid naar samenredzaamheid. Want voor elkaar zorgen in crisistijd begint niet pas als het misgaat; dan moet je de ander al kennen. Overal in Nederland bouwen burgerinitiatieven daar nu al aan. Ze brengen mensen bij elkaar die elkaar anders niet vanzelf zouden tegenkomen, over verschillen in leeftijd, achtergrond, of leefwereld heen. Dat is niet alleen waardevol als het crisis wordt, misschien helpt het zelfs crisis voorkomen? Het laat ook zien dat de mens niet zo individualistisch is als ons vaak voorgehouden wordt. We zijn juist heel goed in zorgen, delen, improviseren en op elkaar reageren – als daar ruimte voor is.
De winkel verkoopt daarom geen oplossingen voor individuele paraatheid, maar verbeeldt wat we al die tijd al in huis hadden: de menselijke neiging om voor elkaar klaar te staan zodra het erop aankomt.
Waar te bezoeken?
2026
21-23 augustus: Lowlands, Biddinghuizen
24-25 augustus: SCOOP conferentie, Soesterberg
7-20 september: Bibliotheek Neude, Utrecht
25 september: Betweter Festival, Utrecht
oktober – november: Universiteit, Groningen
2027
januari – februari: Universitair Medisch Centrum, Groningen
25-27 augustus: SCOOP conferentie, Soesterberg
Het kunstproject wordt door SCOOP gepresenteerd in semi-publieke gebouwen en op festivals door heel Nederland van augustus 2026 tot augustus 2027.
Binnenkort verschijnen de rest van de tourdata.
Samen!
De Noodzaak is natuurlijk gemaakt met héél véél samenwerking. Grote dank aan Alieke Geerts en Nienke Aalbers voor het meedenken en begeleiden van de co-creatiesessies; Anouk de Vries voor het bouwen van de houten constructie; stagiair Jasmijn Lanjouw voor illustraties, vorm en alle hulp; Eza Doortmont voor de video van de co-creatiesessie in Kampen; Maarten de Kok voor de studiofoto’s; Margreet, Eza en Rian voor het helpen schilderen. En natuurlijk aan alle burgerinitiatieven, buurtmakers, vrijwilligers, en deelnemers die hun tijd, verhalen, humor en verbeeldingskracht in het project stopten.
Daarnaast veel dank aan SCOOP Sustainable Cooperation, het onderzoek van Lisa Willemsen, en het hele SCOOP art netwerk. In het bijzonder aan Esmee Veenstra, Liesbet Heyse, Wike Been, Tanja van der Lippe, Chiara Mancuso en Gabriella Edelstein voor het vertrouwen en het meedenken, en aan mede-kunstenaar Quita Felix, die binnen hetzelfde traject haar eigen kunstwerk ontwikkelde.
Deze burgerinitiatieven deden mee: Barbaratuin, Buitenplaats Brienenoord / FiberSpace, Buurtcentra Gouda, Buurtmaaltijden Overvecht, Burennetwerk Amsterdam, CreEet, De Collectieve Beweging – Werkgroep Educatie, Dina Lees Voor – Ramadanverhalen, DOEN Eindhoven, Dokhuisdialoog: Human Rights, Eetbare Woonwijk Rijnvliet, Eindhoven Toegankelijk!, Gouda Bruist, Handwerkmiepen, Herenboeren Willemshoeve, Jonge Klimaatactivisten, K!AN, Kampvuurzingen, Kerkasiel Kampen, Kerngroep Ring Utrecht, Kledingbank Teylingen, Krachtcirkel Lumen Holland Rijnland, Mannen met Pannen, Musicaz, Ontmoetingswerkplaats de JoJo, Queer Wijchen, Rembrandtplein Schoon, Samen naar de Kliniek, SCOOP Groningen, Stadsakker, Taalcafé, Theatergroep de Hangouderen, Villa Vrede, Voedselbos Goudse Hout, Vrouwen en Veiligheid in Rotterdam, Weggeefwinkel Sassenheim, Werkgroep NAH Wijchen
Meedoen?
De Noodzaak is volop in ontwikkeling. Wil je ergens aan meedoen of meer weten? Stuur me een mailtje!
Wil je De Noodzaak ergens exposeren in het komende jaar?
Neem dan contact op met SCOOP.
