De Noodzaak

Wat is De Noodzaak?

De Noodzaak is een prep store voor collectieve veerkracht, die als kunstinstallatie door Nederland gaat reizen om burgers en beleidsmakers te inspireren. Want crisisvoorbereiding gaat niet (alleen) over een individueel noodpakket, maar over sterke banden tussen mensen. Over elkaar leren kennen, en voor elkaar zorgen wanneer het nodig is. Niet overleven, maar samenleven.

Het project ontstaat in co-creatie met burgerinitiatieven en gemeenschappen door heel Nederland. De mensen die nu al doen wat nodig is om voor elkaar klaar te staan, crisis of niet. Samen bedenken we fantasievolle objecten –gemaakt van typische noodpakketmaterialen– die het belang van wat ze doen verbeelden. Tijdens de tentoonstelling (vanaf september 2026) kunnen bezoekers alle producten bekijken in de schappen en bijdragen aan de Collectieve Aanbieding en de Collectieve Rekening.

Het kunstproject wordt gemaakt door kunstenaar Maartje de Goede, in opdracht van en geïnspireerd door SCOOP Sustainable Cooperation Program en wordt gepresenteerd in bibliotheken, cultuurcentra en op festivals door heel Nederland.

21 t/m 23 augustus: Lowlands, Biddinghuizen
7 t/m 20 september: Bibliotheek Neude, Utrecht
Binnenkort verschijnen op deze website de rest van de tourdata.

Co-creatie met burgerinitiatieven

De producten in de schappen van De Noodzaak zijn bedacht met verbindende burgerinitiatieven uit het hele land: van taalcafés en kleine queer communities in dorpen, tot zorgnetwerken, weggeefwinkels en opvangplekken. In creatieve sessies vertaalden we samen hun waarde voor de samenleving naar fantasievolle objecten van noodpakket-materialen. Zo bedacht Villa Vrede, opvanghuis voor ongedocumenteerden in Utrecht, dat de ‘kopie van je paspoort’ uit het noodpakket wel gepapier-machét mocht worden tot iets anders. Met Burennetwerk Amsterdam kwamen we vanuit een zeeppompje op het product ‘De Onprofessionele Oplossing’, en in Rotterdam-Zuid maakten we met CreEet van een wereldkaart een binnenstebuiten wereldbol zodat je elkaar kan zien en beseffen dat we dichter bij elkaar zijn dan we denken.

Die sessies waren minstens zo waardevol als de objecten zelf. Initiatieven raakten geïnspireerd door elkaars verhalen en zochten samen een verbeelding voor iets wat ze meestal gewoon dóén: elkaar helpen, eten delen, of een veilige plek maken in een wereld die dat lang niet altijd is. Vaak met weinig geld, veel vrijwilligers en ontzettend veel inventiviteit.

De Noodzaak wil zichtbaar maken hoeveel samenleving er al gebouwd wordt, van onderop. Of het nou crisis is of niet.

Deze burgerinitiatieven deden al mee: Barbaratuin, Buitenplaats Brienenoord / FiberSpace, Buurtcentra Gouda, Buurtmaaltijden Overvecht, Burennetwerk Amsterdam, Collectieve Beweging – Werkgroep Educatie, CreEet, Dina Lees Voor – Ramadanverhalen, DOEN Eindhoven, Dokhuisdialoog: Human Rights, Eetbare Woonwijk Rijnvliet, Eindhoven Toegankelijk, Gouda Bruist, Handwerkmiepen, Herenboeren Willemshoeve, Jonge Klimaatactivisten, K!AN, Kampvuurzingen, Kerkasiel Kampen, Kerngroep Ring Utrecht, Kledingbank Teylingen, Krachtcirkel Lumen Holland Rijnland, Mannen met Pannen, Musicaz, Ontmoetingswerkplaats de JoJo, Queer Wijchen, Rembrandtplein Schoon, Samen naar de Kliniek, SCOOP Groningen, Stadsakker, Taalcafé, Theatergroep de Hangouderen, Villa Vrede, Voedselbos Goudse Hout, Vrouwen en Veiligheid in Rotterdam, Weggeefwinkel Sassenheim, Werkgroep NAH Wijchen

Van onderzoek
naar verbeelding

De Noodzaak is gemaakt in opdracht van SCOOP, een onderzoeksconsortium van vijf Nederlandse universiteiten dat onderzoekt hoe samenlevingen veerkrachtig blijven door duurzame samenwerking. Binnen SCOOP werken sociologen, psychologen, historici, filosofen, bestuurskundigen en methodologen samen. Die vakgebiedoverstijgende aanpak maakt SCOOP uitzonderlijk in de wetenschappelijke wereld.

SCOOP selecteerde kunstenaars Maartje de Goede en Quita Felix om hun onderzoeksinzichten vrij te vertalen naar twee kunstinstallaties. Maartje raakte geïnspireerd door het onderzoek van Lisa Willemsen naar contagious cooperation: de manier waarop samenwerking in crisissituaties razendsnel van mens tot mens kan overslaan. Dat onderzoek schuurt stevig tegen het dominante prepverhaal aan, waarin burgers vooral als individuele, zelfredzame consumenten worden aangesproken: zorg dat jij je noodpakket op orde hebt, dan red jij het wel. Willemsens onderzoek, en de vele bronnen waarop het voortbouwt, laten juist zien dat mensen in acute nood vaak helemaal niet in paniek zichzelf proberen te redden, maar spontaan voor elkaar gaan zorgen, zich van onderop organiseren en samen improviseren.

De Noodzaak vertrekt vanuit dat spanningsveld: van zelfredzaamheid naar samenredzaamheid. Want voor elkaar zorgen in crisistijd begint niet pas als het misgaat; dan moet je de ander al kennen. Overal in Nederland bouwen burgerinitiatieven daar nu al aan. Ze brengen mensen bij elkaar die elkaar anders niet vanzelf zouden tegenkomen, over verschillen in leeftijd, achtergrond, of leefwereld heen. Dat is niet alleen waardevol als het crisis wordt, misschien helpt het zelfs crisis voorkomen? Het laat ook zien dat de mens niet zo individualistisch is als ons vaak voorgehouden wordt. We zijn juist heel goed in zorgen, delen, improviseren en op elkaar reageren – als daar ruimte voor is.

De winkel verkoopt daarom geen oplossingen voor individuele paraatheid, maar verbeeldt wat we al die tijd al in huis hadden: de menselijke neiging om voor elkaar klaar te staan zodra het erop aankomt.